PROCES TRANSFORMACJI MOŻE BYĆ SKUTECZNY I BEZPIECZNY

Do przodu, ale ostrożnie” – powiedział prof. Jerzy Buzek (Przewodniczący Komisji Przemysłu, Badań i Energii w Parlamencie Europejskim) o przyszłych działaniach regionów zrzeszonych w ramach Platformy Regionów Węglowych w Procesie Transformacji (Coal Regions in Transition Platform) przy Komisji Europejskiej.

W Katowicach, w tygodniu poprzedzającym 24. Szczyt Klimatyczny ONZ, odbyła się konferencja podsumowująca pierwszy rok funkcjonowania Platformy Regionów Węglowych i wyznaczająca kolejne kroki. Śląsk już do niej należy. Region Wielkopolski Wschodniej jest natomiast w trakcie starania się o formalne dołączenie do Platformy, a deklaracje, które padły ze sceny podczas wydarzenia dają nadzieję na to, że szybko stanie się to faktem.

Co daje dołączenie do Platformy Regionów?

Przynależność do Platformy to nie tylko szansa na pozyskanie znaczących środków finansowych zaplanowanych w przyszłym budżecie Unii Europejskiej na lata 2021-2027 wyłącznie na działania związane z transformacją węglową, ale przede wszystkim dostęp do wiedzy ekspertów i doświadczeń innych regionów, które rozpoczynają, są w trakcie transformacji lub już mają większość procesu za sobą. To szansa na naukę, wymianę myśli i wspólne dążenie do poprawy sytuacji regionów dotkniętych kryzysami społeczno-gospodarczymi i środowiskowymi, a także możliwość przygotowania procesu transformacji w sposób pozwalający na uniknięcie błędów poprzedników i zrobienie tego lepiej, w bardziej innowacyjny i skuteczny sposób.

Czego potrzebują regiony węglowe?

Obok finansów, to właśnie wiedza i możliwość współpracy wskazywana była przez uczestników pierwszego panelu dyskusyjnego jako największa wartość Platformy. Członkami Platformy są regiony o wyjątkowych w skali poszczególnych krajów UE problemach i wyzwaniach rozwojowych, tak złożonych i trudnych, że często same nie są w stanie ich rozwiązać. Zgodnie stwierdzono, że pieniądze są niezbędne, ale jeszcze bardziej potrzebne jest wsparcie merytoryczne, współpraca i solidarność regionalna, która da realną szansę na rozwój, a nie konkurowanie między sobą o to, kto jest „lepszy”, czy kto pozyska więcej środków i na jakie projekty.

 

 

Jednym z największych wyzwań, uniwersalnych dla wszystkich regionów węglowych – obok stworzenia nowej infrastruktury gospodarczej i technicznej – jest zbudowanie zaufania w tkance społecznej, które da poczucie bezpieczeństwa wszystkim mieszkańcom regionu i zapewni, że nadchodzące zmiany nie “zabierają chleba”, a dają nowe możliwości rozwoju. Chodzi o włączenie społeczności lokalnych do procesu transformacji, konsultowanie, informowanie i dialog, a także oddawanie jak najwięcej sprawczości i wprowadzanie namacalnych zmian już nawet nie ma poziom gmin, ale wręcz osiedli i grup mieszkańców. Wszystko to musi się odbywać w taki sposób, aby na koniec, w scenariuszu najbardziej optymistycznym, nie mówić o samej świadomości dziejących się zmian, ale o społecznym poparciu podejmowanych decyzji.

Niemieckie Łużyce chcą pracować z mieszkańcami

Jednym z regionów Platformy, który widzi wielką wartość w takim podejściu są niewielkie Łużyce w Niemczech. To właśnie przedstawicielka tego regionu wskazywała na wagę pozostawania w bliskim kontakcie z mieszkańcami. Pozwoli to regionom węglowym wykształcić nowy image oraz jasno i przejrzyście prowadzić politykę informacyjną, między innymi poprzez jednoznaczne, ale i nienegocjowalne wyznaczenie daty granicznej opierania lokalnej gospodarki o dotychczasowy model wykorzystania zasobów.

To boli, ale musimy być konsekwentni w mówieniu, że węgiel nie jest już dłużej alternatywą. Nie możemy trwać w sytuacji, w której przeciągamy decyzję o wejściu na nową ścieżkę rozwoju” – mówiła Cornelia Ernst, członkini Parlamentu Europejskiego, reprezentantka Łużyc. Ekspertka wskazywała też między innymi na potrzebę postawienia na rozdrobnioną gospodarkę, wsparcie i rozwój małych i średnich firm, a nie gigantów. Mała powinna być też infrastruktura, dopasowana do lokalnego kontekstu i potrzeb mieszkańców. Mówiła też wiele o tym, że poza tworzeniem miejsc pracy kluczowe jest postawienie na jakość życia regionów historycznie kojarzących się z kryzysem.

Platforma Regionów Węglowych nie tylko dla regionów

Jednym z innych wątków, które były szeroko dyskutowane w trakcie podsumowania pierwszego roku funkcjonowania Platformy, była potrzeba szerszego zaangażowania innych interesariuszy zmian. Mowa tu w pierwszej kolejności o instytutach badawczych, uniwersytetach i pozostałych centrach wiedzy, ale także o instytucjach posługujących się danymi, aby umożliwić badania, prowadzenie analiz i statystyk w oparciu o wiarygodne metody.

Drugą grupą interesariuszy niezbędnych do włączenia w transformację są lokalne reprezentacje związków zawodowych i instytucje dbające o interesy pracowników. Współpraca na tym poziomie to nie tylko bezpieczeństwo ekonomiczne pracowników, ale przede wszystkim zapewnienie spokojnej atmosfery zmian. Zaangażowane związki zawodowe, uczestniczące w procesie transformacji i ustaleniach Platformy są później gotowe do otwartej rozmowy z pracownikami, a znając szczegóły transformacji, stanowią wiarygodnego partnera w tej dyskusji. Są też tak niezbędnym pośrednikiem informacji, że transformacja węglowa nie jest tak straszna, jak się wydaje.

Pewnie nie ostatnią, ale także wskazaną, jako istotną grupą interesariuszy jest biznes i organizacje pozarządowe. Po pierwsze jest tu mowa o biznesie, który jest gotowy zaangażować się między innymi finansowo w nowe otwarcie rozwoju w regionach, na przykład w ramach wchodzenia w partnerstwa publiczno-prywatne. Jest to też biznes i organizacje (w tym tzw. instytucje otoczenia biznesu), które mogą wspierać regiony za pośrednictwem grantów, kredytów, czy pożyczek, dofinansowań i konkursów. Są to w końcu przedsiębiorstwa, będące niejako ofiarami transformacji, dotychczas opierające swoją działalność gospodarczą na biznesie związanym z przemysłem węglowym (np. producenci pieców, kotłów i pozostałych elementów infrastruktury technicznej). Taki biznes oczekuje wsparcia we wprowadzaniu zmian wewnętrznych w ich działalności.

Gdzie na to wszystko znajdą się pieniądze?

Najważniejszym panelem całej konferencji był ten poruszający aspekty finansowe transformacji. Na zaproszenie organizatorów stawili się przedstawiciele instytucji wspólnotowych zajmujący się budżetem zarówno w Parlamencie Europejskim (prof. Jerzy Buzek), jak również Komisji Europejskiej (Erich Unterwurzacher), którzy wskazali programy i fundusze, które zostały zaproponowane w projekcie budżetu, i z których będzie można korzystać w ramach przyszłej perspektywy finansowej na lata 2021-2027. Padły też pierwsze kwoty – Parlament Europejski poza budżetem zaplanowanym przez Komisję Europejską zaproponowała dodatkowy Fundusz Transformacyjny (Transformation Fund) w kwocie 4,8 miliardów euro. Pozostałe możliwości pozyskania finansów to np.:

  • Horizon Europe, środki na badania i rozwój,
  • Connecting Europe, środki na infrastrukturę drogową, kolejową, techniczną (sieci przesyłowe) i łączność, także współpracę transgraniczną wytwarzania i zarządzania energią;
  • InvestEU, fundusz inwestycyjny;
  • około 1 miliarda na inicjatywy związane z czystą energią i efektywnością energetyczną;
  • Fundusz modernizacyjny Unijnego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji EU ETS;
  • Fundusz Innowacji, w ramach którego można pozyskiwać środki na inwestycje związane z niskoemisyjnością i wykorzystaniem oraz składowaniem CO2.

Ambitne cele Unii w kwestii transformacji

Jednym z celów Unii Europejskiej na najbliższą perspektywę budżetową jest stawianie coraz większego nacisku na priorytet klimatyczny – mowa jest nawet o 25% budżetu na inwestycje z nim związane. Najbliższa polityka spójności Unii Europejskiej będzie najprawdopodobniej opierała się na 5 kluczowych aspektach, w ramach których w każdym można znaleźć przestrzeń na interwencje w ramach procesu transformacji węglowej.

  1. Bardziej inteligentna Europa, przygotowana na trendy, współpracująca z uniwersytetami w ramach pozyskiwania i transferu wiedzy w zakresie podnoszenia “inteligencji” merytorycznej.
  2. Zielona Europa, która stawia na działania związane z niskoemisyjnością, badaniami i rozwojem w tym zakresie, lepszą dystrybucją energii (z rosnącym udziałem zielonej energii) i dostępem do informacji za pośrednictwem lepszych i nowych sieci.
  3. Lepiej skomunikowana Europa, nie tylko transportowo (kolej i transport kołowy), ale także cyfrowo.
  4. Prospołeczna Europa, dla której istotne jest rozwiązywanie kryzysów i mierzenie się z wyzwaniami, rewitalizacja i podnoszenie jakości życia.
  5. Europa bliższa obywatelom, w której zyskuje w głównej mierze lokalna społeczność i w której uruchomiony jest potencjał samorządów lokalnych.

Transformacja powęglowa już trwa

Wielkopolska Wschodnia już jest w procesie transformacji. Rozpoczęła się ona już we wczesnych latach 90-tych, jednak przez brak wyznaczenia konkretnej daty odejścia od gospodarki opartej na węglu, złudnych nadziejach, odwlekaniu decyzji, które były niepopularne politycznie i braku jednoznacznych działań wskazujących na rozpoczęcie procesu, lokalnie nie mamy jeszcze jego faktycznego poczucia. Dlatego przede wszystkim czeka nas teraz ogrom pracy edukacyjnej i informacyjnej, budowania relacji na najniższych szczeblach, współpracy i współprojektowania przyszłości regionu, w atmosferze spokoju, bezpieczeństwa i oparcia merytorycznego w wiedzy dostarczanej chociażby w ramach Platformy Regionów Węglowych w Procesie Transformacji. Przed nami także działania projektowe, najlepiej zorganizowane i przemyślane, w formie Strategii Transformacji (na wzór chociażby Strategii dla Śląska, czy czeskiego programu rządowego Re-Start). Następnie staniemy przed etapem inwestycji i pracy nad coraz bardziej namacalnych efektami transformacji. Na żadnym z tych etapów nie możemy zapomnieć o mieszkańcach – ich potrzebach, oczekiwaniach i interesach. Bez poczucia zaangażowania w proces nie zapewnimy im bezpiecznych warunków zmian, tak bardzo potrzebnych w tym procesie. “Do przodu, ale ostrożnie.”

 

Pracownia Miejska pomogła już trzem jednostkom samorządowym przyjrzeć się scenariuszom ich przyszłości z użyciem narzędzia Foresightu (Konin 2050, Lublin 2050 i Powiat Turecki 2033).

Przyglądamy się też innym regionom przemysłowym, czerpiąc naukę z ich procesów transformacji gospodarczych i społecznych.

Chcesz być z nami w kontakcie i chcesz, żebyśmy wsparli Twoje miasto lub region? Napisz do nas: a.kuzminska@pracowniamiejska.pl

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *